Marian Turski Bücher

Podczas drugiej wojny światowej w szeregach alianckich walczyło niemal milion żołnierzy Żydów. W okupowanych przez Niemcy krajach Europy Żydzi stawiali opór zbrojny – do jego najbardziej bohaterskich aktów należą powstania w gettach i nazistowskich obozach zagłady. Wielu Żydów uczestniczyło w walce konspiracyjnej, zwłaszcza francuskiej Résistance oraz partyzantce sowieckiej. Nie mniej ważne, a jednocześnie wymagające heroizmu, były różne przejawy podejmowanego przez Żydów zorganizowanego i indywidualnego oporu cywilnego. Świadczyły o ich odwadze, determinacji i sprawczości w obliczu śmiertelnego zagrożenia. Przedstawiając różne, czasem mało znane, formy wkładu Żydów w walkę z Niemcami i ich oporu wobec nazistowskiej polityki zagłady, niniejsza książka zaprzecza wciąż pokutującemu stereotypowi żydowskiej bierności. Dzisiaj wiemy, że los 95 procent Żydów przebywających pod okupacją niemiecką – niezależnie od tego, czy byli w Łodzi, w Warszawie, na wschodzie, czy jeszcze gdzieś indziej – był taki sam. Z dzisiejszej perspektywy rodzi się naturalne pytanie, czy warto było działać, skoro los i tak był przesądzony. Ale ci ludzie jeszcze wtedy nie wiedzieli, co się wydarzy. Dlatego spróbuję tutaj odtworzyć tok myślenia ówcześnie żyjących – jak wyobrażali sobie swoje możliwości i jak ja je widziałem, będąc w getcie łódzkim. Marian Turski

Koedycja ze Stowarzyszeniem Żydowski Instytut Historyczny w

Si Cédric Gras postanowił opowiedzieć o życiu braci Abalakow, dwóch rosyjskich alpinistów z najbardziej heroicznych w swojej generacji, to po odkryciu, że padli ofiarą stalinowskich czystek. Jak Stalin mógł aresztować te chwalebne postacie, obciążone zadaniem niesienia marksizmu na najwyższe szczyty? Orphanowie syberyjscy uprawiają wspinaczkę, zanim staną się doświadczonymi alpinistami. Między Kaukazem a Azją Środkową mnożą ekspedycje, aż w latach 30. zdobywają zapierające dech w piersiach szczyty Stalina i Lenina w imieniu władzy. W tym świecie, gdzie alpinizm był dyktowany przez ideologię nowego świata, zdobycie terytoriów i wojna, Vitali Abalakow stanie się jednak ofiarą Wielkiego Terroru i czystek w 1938 roku. Uwolniony i amputowany z wielu palców w wyniku burzy na wysokości, powróci na szczyty i wróci na najwyższy poziom. Jego brat Jewgienij zostanie znaleziony martwy w 1948 roku. Przygotowywał się do wspinaczki na Everest. Cédric Gras, znający język rosyjski i zaznajomiony z Eurazją, badał archiwa KGB i szczyt Lenina, aby odtworzyć wyjątkowy i dramatyczny los tych dwóch nierozłącznych, a potem rozdzielonych braci, którzy przeszli przez czerwony wiek marząc o zdobyciu Everestu w imieniu ZSRR.

Przytoczę słowa Marka Edelmana. Kiedy spotkałem go po raz pierwszy – było to w latach pięćdziesiątych podczas dyskusji w Instytucie Historii PAN, rozmawialiśmy o śmierci w getcie, o tym co znaczy godna śmierć – powiedział pierwszy raz coś, co później będzie powtarzał jeszcze wielokrotnie: „Najważniejsze z tego jest życie”.