Charles B. Timmer Bücher

Viktor Sjklovski geldt in de moderne Russische literatuur als een der grote woordvoerders van het formalisme. Hij onderhield al voor de oktoberrevolutie contacten met de futuristen en hij gold als de belangrijkste theoreticus van de vooral stilistische vernieuwing in de literatuur. Zijn Sentimentele reis wordt nu beschouwd als een klassiek werk over de gebeurtenissen tussen 1919 en 1923. In het eerste deel, 'Front en revolutie', schildert Sjklovski het eerste revolutiejaar. In het tweede deel, 'Aan de schrijftafel', volgen zijn avonturen tijdens de burgeroorlog en in Perzië, Petersburg, Finland en Duitsland. Het is een uniek verslag van de Russische revolutie, de jaren van de burgeroorlog en de voor-stalinistische periode van maatschappelijke en culturele vernieuwing en experiment. Sjklovski's stijl is fragmentarisch. hij veroorlooft zich binnen het verslag van zijn belevenissen essayistische uitweidingen die schijnbaar buiten elk verband met het verhaal tal van fonkelende, humoristische paradoxen opleveren. De ordeloosheid en slordigheid van de Sentimentele reis zijn doelbewust aangebracht. Het boek is door die opzet en door de losse stijl een overtuigend tijdsdocument gebleven.

Alexander Herzen was voor de negentiende eeuw wat de Russische dissident na de revolutie van 1917 in de twintigste eeuw zou worden: een advocaat van menselijke waardigheid, verankerd in het recht op eigen normen en denken. Hij was zowel aanklager van onderdrukking door gemeenschap, staat of regering als voorvechter van democratische vrijheid en persoonlijke verantwoordelijkheid. Herzen leefde van 1812 tot 1870 en bracht een groot deel van zijn leven in ballingschap in West-Europa door. Als invloedrijke uitgever en publicist had hij een aanzienlijke impact op de liberale en socialistische stromingen in Rusland. Ondanks zijn afschuw van despotisme, vooral het tsaristische regime, was hij zich bewust van de gevaren van zijn socialistische bondgenoten. Zijn ironie, ongeloof in definitieve oplossingen en waardering voor menselijke complexiteit maakten hem wantrouwend tegenover fanatisme. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat zijn memoires tot de meest directe en levendige van de negentiende eeuw behoren. Zijn autobiografische schetsen zijn primair en reëel, met een kritische genialiteit en een krachtige zelfonthulling, bereikbaar voor een fantasierijke en ontvankelijke persoonlijkheid met een scherp gevoel voor het edele en het lachwekkende, en een zeldzame afwezigheid van ijdelheid en dogmatisme.