JAROSŁAW ZIELIŃSKI Bücher

Stacje kolejowe architektura i budownictwo to bogato ilustrowany cykl poświęcony tematyce gmachów dworcowych oraz innych budowli gospodarstwa kolejowego. Szczegółowo, często po raz pierwszy, opisano tu budynki stacji osobowych i towarowych, biurowce, magazyny, wiaty, remizy, warsztaty, wieże wodne, domki dróżników i zwrotniczych, noclegownie oraz domy i całe kolonie mieszkalne. Zaprezentowano wszystko to, co choć zazwyczaj znacznie mniej eksponowane, a dla podróżnych najczęściej niewidoczne, kryje się również pod nazwą stacja kolejowa. Tom pierwszy, kreśląc panoramę rozwoju infrastruktury dróg żelaznych na świecie w wieku XIX i na początku XX, stanowi wprowadzenie do całej serii. Zawiera przegląd stosowanych ówcześnie rozwiązań architektonicznych i konstrukcyjnych i na tym tle prezentuje budownictwo kolejowe w Królestwie Polskim, które cechował pewien fenomen, nieobecny w historii gospodarczej innych krajów świata. Była nim niemal permanentna sprzeczność interesów władz carskich, szczególnie tych wojskowych, oraz polskiego środowiska finansowego, w którym kapitalistyczny imperatyw zysku szedł często w parze z gospodarczym patriotyzmem.

Drugi tom cyklu Stacje kolejowe – architektura i budownictwo został w całości poświęcony warszawskim stacjom epoki zaboru rosyjskiego. Przy wszystkich ograniczeniach będących konsekwencją zniewolenia kraju, rozdarta między wschód i zachód Warszawa borykała się z różnym rozstawem szyn linii kolejowych, wymuszonym połączeniami z drogami żelaznymi w Rosji i w zachodniej Europie.W warunkach, na przemian, okresów politycznej opresji i odwilży, powstawały prywatne i państwowe drogi żelazne, a przy nich setki budynków i budowli niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania kolei. W przypadku warszawskich gmachów stacji osobowych z biegiem lat stawały się one coraz bardziej zacofane względem zagranicznych odpowiedników. Za światowym postępem ze znacznie większym powodzeniem nadążały budynki zaplecza towarowego i technicznego. Właśnie tematyce budownictwa w gospodarstwie kolejowym poświęcono w opracowaniu najwięcej uwagi, opisując wszystkie, przeważnie już nieistniejące obiekty w obrębie poszczególnych dworców i stacji.

Rozwiązywanie zagadek związanych z żydowskimi domami modlitwy w Warszawie wymaga szczególnego wysiłku z powodu niemal całkowitego zniszczenia tych obiektów podczas II wojny światowej. Większość synagog, od okazałych po skromne pomieszczenia w domach prywatnych, została unicestwiona, a po nich pozostały jedynie adresy w zbiorczych zestawieniach. W miejscu przedwojennej dzielnicy żydowskiej powstała nowa dzielnica Muranów, a wiele ulic zmieniło swój bieg. Choć w innych częściach Warszawy, jak Praga, przetrwało kilka starych budynków, opuszczone sale modlitwy zostały przekształcone i utraciły swój pierwotny wystrój. Rzadkie fotografie oraz nieliczne dokumenty źródłowe, relacje prasowe i literatura wspomnieniowa stanowią ograniczone zasoby dla badaczy. Książka Jarosława Zielińskiego kontynuuje badania podjęte przez Eleonorę Bergman, która stworzyła najpełniejszą panoramę warszawskich modlitewni. Dzięki nowym materiałom, takim jak fotoplany, zdjęcia lotnicze i fotografie z aukcji internetowych, możliwe było zweryfikowanie wiedzy na temat wielu synagog, ich wyglądu i lokalizacji. Opracowanie nie jest szczegółowym zestawieniem wszystkich domów modlitwy, lecz prezentuje najważniejsze obiekty oraz te, o których można powiedzieć więcej niż dotychczas.