Grzęda Mateusz Bücher

Z przyjemnością oddajemy do rąk Czytelników siódmy tom serii Studia z historii sztuki dawnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Muzeum Narodowego w Krakowie autorstwa Mateusza Grzędy. Między normą a naturą. Początki portretu w Europie Środkowej (około 1350-1430) to monografia poświęcona jednemu z najbardziej intrygujących i ciągle nie dość dobrze rozpoznanych zjawisk w kulturze artystycznej Europy Środkowej – narodzinom portretu. Praca wprowadza czytelnika w zagadnienia, które do tej pory nie były przedmiotem refleksji badawczej. Wysoki poziom narracji naukowej dopełnia bogaty materiał ilustracyjny oraz obszerne zestawienie literatury przedmiotu.

Książka analizuje XIX-wieczną architekturę mieszkalną na przykładzie neobarokowego pałacu Goetzów-Okocimskich w Brzesku-Okocimiu, wzniesionego w latach 1898-1900. Skupia się na dwóch kluczowych zagadnieniach: przemianach w architekturze rezydencjonalnej na przełomie XIX i XX wieku oraz fenomenie wiedeńskiego neobaroku, w którym znaczącą rolę odegrało biuro architektoniczne Fellner & Helmer. Osobna uwaga poświęcona jest Leopoldowi Simony’emu, austriackiemu architektowi, który kierował rozbudową rezydencji w latach 1908-1911. Ważnym kontekstem dla zrozumienia formalnych i funkcjonalnych rozwiązań zastosowanych w pałacu są koncepcje austriackich krytyków architektury, w tym Alberta Ilga, oraz uwarunkowania rozwoju architektury rezydencjonalnej w Galicji pod koniec XIX i na początku XX wieku. Analiza prowadzi do wniosku, że pałac w Okocimiu był nie tylko nowoczesną rezydencją dla zamożnego fabrykanta, ale także przejawem poszukiwań narodowej tożsamości. Wybór form barokowych sugeruje związki z arystokratycznymi konotacjami, co wskazuje na wczesne nawiązania do baroku jako rodzimej tradycji architektonicznej.