Res Humanae Reihe

«Philosophical Heuristics» aims to translate philosophical issues into meta-philosophical issues examined from a unique perspective. The analytical and interpretive practice of heuristics seeks to grasp synchronously all the processes leading to the formation of philosophical discourse, its language, form and content. The book takes hermeneutics and pragmatism as a starting point for a multifaceted and systematic examination of philosophical heuresis and promotes a style of philosophising «in the suspense of heuristic reflection», something more than ordinary theoretical self-awareness.

Heurystyka filozoficzna to koncepcyjna praca, która przedstawia program uprawiania filozofii poprzez refleksję metafilozoficzną. Celem jest wszechstronne i systematyczne zrozumienie możliwości argumentacyjnych związanych z danym zagadnieniem, a także przeszkód i pułapek pojęciowych oraz językowych. Analizowane są również pozateoretyczne uwarunkowania wpływające na kształt dyskursu filozoficznego. W pracy tymi czynnikami, które kształtują teoretyczne wytwory, nazywane są heurezą. Heurystyka ma na celu rozwijanie umiejętności intelektualnego panowania nad całością heurezy. To trudne zadanie, ponieważ każda poważana teoria filozoficzna wykazuje wysoki stopień samorefleksji, co prowadzi do złudzenia, że dostarcza wystarczającego rozeznania w zakresie własnych roszczeń do prawomocności oraz w odniesieniu do konkurencyjnych koncepcji. Przezwyciężenie tej iluzji, które inicjuje heurystykę jako teorię i umiejętność, jest możliwe tylko poprzez autentyczną adaptację form teoretycznej samowiedzy z wielkich projektów filozoficznych, z zachowaniem autonomii niezbędnej do konfrontacji z innymi formami filozoficznego krytycyzmu.

Bohaterem książki jest „Herbert metafizyczny”, „wygnany arkadyjczyk” biorący odpowiedzialność za rzeczywistość, w której rozegrał się metafizyczny dramat, tytułowy „koniec”. Podstawową metodą badawczą jest tu interpretacja tekstu, a dominującą perspektywą – poetyka. Autorka stara się ukazać zasadę organizującą świat poetycki Herberta: „dośrodkowe” ciążenie charakterystycznych dla tej poezji antynomii oraz współistnienie sprzeczności w obszarze paradoksu. Kwestią kluczową jest poetycka wyobraźnia, ujęta jako sfera obrazowania syntetyzująca elementy świata przedstawionego w relacji do metafizycznych aspektów egzystencji, te natomiast dają się uchwycić w odniesieniu do tradycji filozoficznej i literackiej. Zarysowując horyzont tej twórczości jako swoisty pejzaż kultury, autorka pokazuje, że „metafizyczne” przemawia u Herberta głosami wielkich twórców, figur orientacji aksjologicznej i estetycznej, jakimi są Eliot, Rilke, Hölderlin oraz Nietzsche. Trzy pierwsze z wymienionych nazwisk zakreślają potrójny horyzont intertekstualny i wyznaczają wierzchołki metafizycznego trójkąta, na których wspiera się refleksja poety: liryczno- elegijny (Rilke); ascetyczny, sprzężony z imperatywem etycznym (Eliot) oraz religijno-obrzędowy (Hölderlin). Myśl Nietzschego natomiast okazuje się istotna dla religijnego wymiaru poezji Herberta.