Aai Prins Reihenfolge der Bücher (Chronologisch)

Nauw aansluitend bij de historische gebeurtenissen wordt in deze roman verhaald van de wederwaardigheden van de leider van een archeologische expeditie, die zonder echte aanleiding wordt gearresteerd en in de gruwelkamers van de geheime dienst belandt. Het lijkt een ongelijke strijd tussen de spirituele humanist en zijn ondervragers (die zich op hun manier ook aan de codes van het Sovjetrecht houden), maar op wonderbaarlijke wijze weet hij zijn vrijheid te herkrijgen.

In »Jahre des Terrors« führt Rybakow die Geschichte der Freunde fort, die am Arbat zusammen aufgewachsen sind und die zu Beginn der dreißiger Jahre mehr und mehr in den Sog der politischen Ereignisse geraten. 1935 beginnen in Moskau die Schauprozesse, die mit den Trotzkisten endgültig aufräumen sollen. Der Druck des Terrors vergiftet die Atmosphäre in den Familien und zwischen den Freunden, führt zu charakterlichen Verkrümmungen, zu Feigheit und Denunziantentum. Angst vor Verhaftung hat jeder. Mit seiner Rachsucht, seinem Verfolgungswahn und den Säuberungen, die bis in seine eigene Familie gehen, bestimmt Stalin die politische und kulturelle Szene, und so tritt er immer mehr in den Vordergrund der Romanhandlung. Rybakows aufrüttelnder politischer Roman ist eine Abrechnung mit Stalins Unrechtregime, wie »Die Kinder vom Arbat« ein Protest gegen Willkür und Terror.

De held van Het Poesjkinhuis, Ljova Odojevtsev, is een kind van zijn tijd. Net als zijn schepper geboren in 1937 in Leningrad, sluit hij zijn schooljaren af in 1953, het jaar van Stalins dood. Ljova’s doen en laten weerspiegelt de alledaagse ervaringen van een doorsnee Rus, maar in de weergave van Andrej Bitov krijgt zijn levensverhaal meer dan één dimensie: Het Poesjkinhuis is zowel een doorlopend commentaar op de Russische geschiedenis als een scherpzinnige en geestige rondgang door de Klassieke Russische literatuur. Deze versmelting van leven en letteren doet onwillekeurig denken aan Joyce en Proust, maar ook aan een groot Russisch schrijver als Vladimir Nabokov. Het Poesjkinhuis, een van de belangwekkendste Russische romans van de laatste jaren, getuigt van een geweldige eruditie, literair vernuft en vermetelheid. (Als gevolg van Bitovs literaire en politieke vrijmoedigheid, officieel bestempeld tot ‘ontoelaatbare subjectiviteit’, leidde het boek meer dan tien jaar een ondergronds bestaan in de Sovjet-Unie, voordat het in 1978 in de Verenigde Staten in het Russisch verscheen.) Ondanks de literaire bagage laat Het Poesjkinhuis zich lezen als een fascinerende ‘Bildungsroman’, die Ljova’s conflicten in de liefde en in zijn carrière met verve weergeeft. Deze roman maakt de bizarre paradoxen voelbaar die het leven van de moderne Sovjetburger bepalen, en waaraan ook de Westerse mens niet ontkomt.

»Die Kinder vom Arbat« wurde in Moskau zu einem literarischen Ereignis des Jahres 1987, ein Symbol für Glasnost. Im traditionsreichen Moskauer Arbat-Viertel leben 1933 Sascha Pankratow und seine Freunde. Sie sind Anfang zwanzig, lebensfroh, verliebt, sie arbeiten oder studieren, sind begeisterte Anhänger des Sozialismus und überzeugt vom Aufbau eines neuen Staates. Überraschend wird Sascha wegen einer Lappalie aus dem Jugendverband der Kommunistischen Partei ausgeschlossen, verhaftet und für drei Jahre nach Sibirien verbannt. Während Sascha die Rechtlosigkeit des Lagerlebens erfährt, aber nie seine sozialistischen Ideale verliert, viele in Moskau vor der Willkür der 1933/34 beginnenden Säuberungen erstarren, passen andere sich zynisch der Zeit an und werden zu Handlangern Stalins.